Gece Körlüğü

Gece Körlüğü Nedir?

Halk arasında tavuk karası olarak da bilinen gece körlüğü, gözün loş ışığa ve karanlığa yeterince uyum sağlayamaması durumudur. Tıptaki adı niktalopidir. Sağlıklı bir gözde aydınlıktan karanlığa geçildiğinde görme bir süre içinde karanlığa alışır. Gece körlüğü olan kişide bu uyum zayıflar ya da gecikir; kişi alacakaranlıkta, karanlık bir odada veya gece yolda belirgin şekilde daha az görür. Adına rağmen tam bir körlük değildir.

Gece körlüğü başlı başına bir hastalık değil, bir belirtidir. Gözlükle kolayca düzelebilen bir kırma kusurundan kalıtsal bir retina hastalığına kadar pek çok farklı sorunun işareti olabilir. Bu yüzden asıl önemli olan, şikâyetin arkasındaki nedeni bulmaktır.

Karanlıkta görmeyi büyük ölçüde retinadaki çubuk hücreleri sağlar. Çubuk hücreleri retinadaki ışığa duyarlı hücrelerin çok büyük bölümünü oluşturur ve az ışığa karşı son derece hassastır. Işık göze ulaşmadığında ya da bu hücreler zarar gördüğünde gece görüşü bozulur.

Gece Körlüğü Neden Olur?

Nedenleri kabaca iki gruba ayırmak mümkündür: ışığın retinaya ulaşmasını ya da odaklanmasını engelleyen sorunlar ve retinanın ışığı algılayan hücrelerini etkileyen sorunlar. Başlıca nedenler şunlardır:

• Miyopi ve düzeltilmemiş kırma kusurları: Miyop olan ya da gözlük numarası değişmiş kişiler gece daha bulanık görür. Loş ışıkta göz bebeği büyüdüğü için küçük kırma kusurları bile daha fazla hissedilir. Güncel bir gözlük ya da lens çoğu zaman yeterli olur.
• Katarakt: Göz merceğinin bulanıklaşması gelen ışığı azaltır ve dağıtır. Katarakt olan kişiler gece hem daha az görür hem de karşıdan gelen farlardan rahatsız olur.
• Glokom ve bazı glokom ilaçları: Glokom görme sinirine zarar vererek loş ışıkta görmeyi zorlaştırabilir. Ayrıca göz bebeğini daraltan bazı göz tansiyonu damlaları göze giren ışığı azalttığı için gece görüşünü etkileyebilir. Bu durumda ilaç kendi başına bırakılmamalı, doktorla konuşulmalıdır.
• A vitamini eksikliği ve emilim bozuklukları: A vitamini, çubuk hücrelerinin ışığı algılamasında görev alan pigment için gereklidir. Eksikliğinin en erken belirtilerinden biri gece körlüğüdür. Dengeli beslenen kişilerde nadirdir; ancak bağırsaktan yağ ve vitamin emilimini bozan hastalıklarda (örneğin kistik fibrozis, bazı bağırsak ve karaciğer hastalıkları ya da bağırsak ameliyatları sonrası) görülebilir.
• Retinitis pigmentosa ve kalıtsal retina hastalıkları: Retinitis pigmentosa, gece körlüğünün önemli nedenlerinden biridir ve çoğu zaman ilk belirtisi gece görme güçlüğüdür. Doğuştan durağan gece körlüğü, koni-çubuk distrofisi ve işitme kaybıyla birlikte seyreden Usher sendromu da bu gruptadır.
• Diyabet ve diyabetik retinopati: Kontrolsüz diyabet retinadaki damarlara ve hücrelere zarar verebilir. Diyabetik retinopati tedavisinde uygulanan geniş alanlı lazer tedavisi de bazı kişilerde gece görüşünü azaltabilir.
• Keratokonus: Korneanın incelip koni şeklinde dikleşmesiyle ortaya çıkan keratokonus, düzensiz kırılma nedeniyle özellikle loş ışıkta bulanık ve dağınık görmeye yol açabilir.
• Bazı ilaçlar: Sıtma ve romatizma tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar gibi retinayı etkileyebilen ilaçlar da nadiren gece görüşünü bozabilir.

Refraktif cerrahi sonrası hale ve kamaşma

Lazer ile göz numarası düzeltme ya da bazı kornea cerrahilerinden sonra, özellikle ilk dönemde, gece ışıkların çevresinde halka (hale), parlama ve kamaşma görülebilir. Bu şikâyetler gerçek gece körlüğünden farklıdır: Kişi karanlıkta görebilir, ancak ışık kaynakları rahatsız edici biçimde dağılır. Çoğu zaman zamanla azalır. Uzun süren ya da artan şikâyetlerde ameliyatı yapan göz doktoruna başvurmak gerekir.

Gece Körlüğü Belirtileri

Gece körlüğü belirtileri nedene göre değişir. Katarakt ya da kırma kusuruna bağlı şikâyetler genellikle yavaş ve fark ettirmeden artar. Retinitis pigmentosa gibi kalıtsal hastalıklarda belirtiler sıklıkla çocukluk döneminde başlar, ancak gençlikte ya da erişkin yaşta da ortaya çıkabilir. Retinitis pigmentosa önce çevresel görmeyi daraltır; hastalık ilerledikçe görme alanı daralır ve ileri evrede ciddi görme kaybına yol açabilir. İlerleme hızını en baştan tahmin etmek zordur.

Şu durumlar gece körlüğüne işaret edebilir:

• Karanlık bir odada yol bulmakta zorlanmak, eşyalara çarpmak
• Gece araç kullanırken yolu, şeritleri ve yayaları seçmekte güçlük çekmek
• Aydınlık bir yerden loş bir ortama (sinema salonu gibi) girdikten sonra gözlerin uzun süre alışamaması
• Loş ışıkta yüzleri tanımakta zorlanmak
• Akşamları dışarı çıkmaktan kaçınmaya başlamak
• Işığa karşı hassasiyet, yoğun ışıktan sonra bulanık görme
• Bazı nedenlerde görme alanında daralma

Gece Körlüğü Teşhisi Nasıl Yapılır?

Gece körlüğünün nedenini kişi kendi başına anlayamaz; kapsamlı bir göz muayenesi gerekir. Muayene sırasında doktor şikâyetin ne zaman başladığını, ailede benzer bir sorun olup olmadığını, kullanılan ilaçları, beslenme alışkanlıklarını ve geçirilmiş göz ameliyatlarını sorar.

• Görme keskinliği ve kırma ölçümü: Gözlük numarasında değişiklik olup olmadığını gösterir.
• Biyomikroskop muayenesi: Katarakt ve kornea sorunları (örneğin keratokonus) bu muayeneyle değerlendirilir.
• Göz dibi muayenesi: Retina ve görme siniri incelenir; retinitis pigmentosa, diyabetik retinopati ve glokomun izleri araştırılır.
• Göz tansiyonu ölçümü: Glokom şüphesinde yapılır.
• Görme alanı testi: Çevresel görmede daralma olup olmadığını ortaya koyar.
• Elektroretinografi (ERG): Retinanın ışığa verdiği elektriksel yanıtı ölçer; çubuk hücrelerinin işlevini doğrudan değerlendirmeye yardımcı olur.
• Karanlık adaptasyon testi: Gözün aydınlıktan karanlığa geçişte ne kadar sürede ve ne ölçüde uyum sağladığını ölçer.
• Ek tetkikler: Gerektiğinde optik koherens tomografi (OCT), renkli görme testi, kanda A vitamini düzeyi ya da kalıtsal retina hastalığı şüphesinde genetik test istenebilir.

Gece Körlüğü Nasıl Tedavi Edilir?

Gece körlüğünün tek bir tedavisi yoktur; tedavi tamamen altta yatan nedene göre belirlenir. Bu nedenle gece ve loş ışıkta belirgin görme güçlüğü yaşayan kişinin göz doktoru tarafından ayrıntılı muayene edilmesi gerekir.

• Kırma kusurları: Güncel numaralı gözlük ya da kontakt lens çoğu zaman gece görüşünü belirgin şekilde düzeltir.
• Katarakt: Tek etkili tedavi ameliyattır. Katarakt ameliyatı ile bulanıklaşan doğal mercek alınır ve yerine göz içi lens yerleştirilir. Hastanın ihtiyacına göre akıllı lens de tercih edilebilir. Mercek saydamlığını yeniden kazandığı için gece görüşü de çoğu zaman iyileşir.
• Keratokonus: Hastalığın evresine göre özel sert kontakt lensler ya da diğer tedavi seçenekleri kullanılır. Sert lensler korneanın düzensizliğini dengeleyerek gece görüşünde de iyileşme sağlayabilir.
• Glokom: Göz tansiyonunun kontrol altına alınması hastalığın ilerlemesini yavaşlatmayı amaçlar. İlaç gece görüşünü etkiliyorsa doktor tedaviyi yeniden düzenleyebilir.
• A vitamini eksikliği: Eksiklik kan testiyle doğrulandığında doktor uygun tedaviyi planlar ve emilim sorununa yol açan hastalık da ele alınır. Fazla A vitamini zararlı olabileceği için takviye doktor önerisi olmadan kullanılmamalıdır.
• Diyabetik retinopati: Kan şekerinin iyi kontrolü ve retinanın düzenli takibi temel önemdedir; gerektiğinde göz içi iğne ya da lazer tedavisi uygulanır.
• Retinitis pigmentosa ve kalıtsal hastalıklar: Bu hastalıkların çoğu için şu an kesin bir tedavi yoktur. Düzenli takip, az gören rehabilitasyonu ve yardımcı cihazlarla mevcut görmeden en iyi şekilde yararlanmak hedeflenir. Bazı kalıtsal retina hastalıkları için gen tedavisi gibi yeni yöntemler üzerinde çalışmalar sürmektedir; uygunluk ancak ayrıntılı tetkiklerle değerlendirilebilir.

Gece Araç Kullanırken Dikkat Edilecekler

Gece görüşünde azalma fark eden kişi, göz muayenesi yapılıp doktoru onay verene kadar gece araç kullanmamalıdır. Teşhis konduktan sonra da şu önlemler işe yarar:

• Gözlüğünüzün güncel olmasına dikkat edin ve gece sürüşünde mutlaka takın.
• Ön camı, farları ve gözlük camlarını temiz tutun; kirli yüzeyler kamaşmayı artırır.
• Karşıdan gelen farlara doğrudan bakmayın, bakışınızı yolun sağ kenarına yöneltin.
• Mümkünse yolculuklarınızı gün ışığında planlayın, tanımadığınız yollarda gece sürüşünden kaçının.

Çocuklarda Gece Körlüğü

Çocuklar çoğu zaman gece göremediklerini dile getirmez. Akşamları ya da karanlık odalarda sık sık düşen, eşyalara çarpan, karanlıktan aşırı korkan veya alacakaranlıkta oyunu bırakan bir çocukta gece körlüğü düşünülmelidir. Çocuklarda doğuştan durağan gece körlüğü ve retinitis pigmentosa gibi kalıtsal retina hastalıkları önemli nedenler arasındadır; ailede benzer şikâyetler varsa bu bilgi doktorla paylaşılmalıdır.

Dünya genelinde ise A vitamini eksikliği, çocuklarda önlenebilir körlüğün en önemli nedenlerinden biridir ve gece körlüğü bu eksikliğin ilk işaretlerindendir. Ülkemizde dengeli beslenen çocuklarda nadir olsa da kronik bağırsak hastalığı ya da emilim sorunu olan çocuklarda akılda tutulmalıdır.

Ne Zaman Doktora Gidilmeli?

Gece görüşünüzün eskiye göre azaldığını fark ettiyseniz bir göz muayenesi planlamanız yerinde olur. Şu durumlarda muayeneyi geciktirmeyin:

• Gece araç kullanmak belirgin şekilde zorlaştıysa
• Gece görme güçlüğüne yan görmede daralma eşlik ediyorsa
• Şikâyet hızla artıyorsa ya da tek gözde belirginse
• Diyabet, glokom ya da emilim bozukluğuna yol açan bir hastalığınız varsa
• Ailenizde retinitis pigmentosa veya benzer bir retina hastalığı bulunuyorsa
• Çocuğunuz karanlıkta sık sık düşüyor ya da çarpıyorsa

Gece körlüğünün nedenini öğrenmek ve size uygun tedaviyi konuşmak için göz muayenesi randevusu alabilirsiniz.