Glaucoom

Wat is glaucoom?

Glaucoom is een ernstige aandoening waarbij een chronisch verhoogde oogdruk de oogzenuw beschadigt en het gezichtsvermogen achteruitgaat. De meest voorkomende vorm is openkamerhoekglaucoom, dat langzaam en sluipend verloopt; 85 tot 90 procent van alle patiënten met glaucoom heeft deze vorm.

Bij een gesloten kamerhoek loopt de oogdruk plotseling sterk op. Dat geeft hevige oogpijn, hoofdpijn, misselijkheid, braken en een fel rood oog. Dit is een spoedgeval, maar voor de oogarts goed herkenbaar. De reactie op intensieve behandeling is onmiddellijk; er wordt behandeld met laser of met een operatie. Patiënten met een risico op een gesloten kamerhoek zijn bovendien vooraf op te sporen, zodat maatregelen genomen kunnen worden.

Daarnaast bestaat er een zeldzamere vorm, secundair glaucoom. Daarbij stijgt de oogdruk door een andere aandoening van het oog: staar, een trauma, een ontsteking of een bloeding in het oog. De behandeling richt zich dan zowel op de oogdruk als op de onderliggende aandoening.

In het oog wordt voortdurend vocht aangemaakt dat de weefsels voedt. Dit vocht verlaat het oog via afvoerkanaaltjes en komt in de bloedsomloop terecht. Zijn die kanaaltjes vernauwd, verkleefd of verstopt, dan loopt de afvoer terug en stijgt de druk in het oog.

Wat is een normale oogdruk?

Een normale oogdruk ligt tussen 10 en 21 mm Hg. Bij een oogdruk tussen 25 en 40 mm Hg zijn er meestal geen klachten, waardoor de aandoening vaak bij toeval tijdens een oogonderzoek wordt ontdekt. Soms zijn er wel klachten als pijn of wazig zien. Glaucoom komt meestal voor boven de 40 jaar, maar kan zelfs bij zuigelingen optreden: 2 tot 3 van elke 100 mensen boven de 40 heeft een verhoogde oogdruk.

Een verhoogde oogdruk tast na verloop van tijd de oogzenuw en het weefsel aan, vermindert het zicht en kan tot blindheid leiden. Het heeft niets met voeding te maken. In sommige families komt het erfelijk vaker voor; wie glaucoom in de familie heeft, moet extra alert zijn. Ook bij sterke bijziendheid (boven de 5 dioptrie) en sterke verziendheid (3 dioptrie en hoger) komt het vaker voor. Voor de diagnose wordt de oogdruk meerdere keren gemeten en worden onder meer het gezichtsveld en de oogzenuw onderzocht.

Een oogdruk boven de 21 mm Hg geldt als verhoogd; wie zo'n oogdruk heeft, moet vaker op controle. Blijft glaucoom onbehandeld, dan ziet de patiënt wel waar hij naar kijkt, maar niet meer wat er omheen gebeurt: mensen of voertuigen die van links of rechts naderen worden niet opgemerkt. De behandeling bestaat uit oogdruppels, een of meerdere keren per dag. Soms wordt met laser behandeld. Helpen die niet voldoende, dan volgt een operatie. Omdat glaucoom weinig klachten geeft en tot blindheid kan leiden, is regelmatige oogcontrole belangrijk.

Oorzaken en klachten bij glaucoom

Openkamerhoekglaucoom verloopt sluipend en geeft in een niet-gevorderd stadium geen klachten. Het wordt meestal ontdekt doordat de oogdruk wordt gemeten bij een routineonderzoek, bijvoorbeeld wanneer iemand komt met klachten over het zien van dichtbij. Een hoge oogdruk is een aanwijzing, maar op zichzelf niet doorslaggevend: er zijn patiënten met schade aan de oogzenuw bij een lage oogdruk, en patiënten zonder schade bij een hoge oogdruk.

Schade aan de oogzenuw is op verschillende manieren vast te stellen. Bij het onderzoek wordt de oogzenuw met de spleetlamp bekeken. In twijfelgevallen worden foto's van de oogfundus gemaakt. Met OCT (optische coherentietomografie) en met zenuwvezelanalyse is schade aan de oogzenuw en de omliggende zenuwvezels op microscopisch niveau zichtbaar te maken. Gezichtsveldonderzoek hoort er altijd bij: die test laat als een kaart zien waar in het gezichtsveld uitval is ontstaan.

90 procent van de patiënten is ouder dan 40 jaar. Bij een erfelijke aanleg is het risico tien keer zo groot. De oogdruk hoort daarom bij elk regulier oogonderzoek te worden gemeten, op elke leeftijd. Om de aandoening vroeg op te sporen wordt na het 40e levensjaar een jaarlijks oogonderzoek aangeraden. Blijft glaucoom onopgemerkt en onbehandeld, dan kan het in 10 tot 12 jaar leiden tot volledig verlies van gezichtsvermogen.

Is glaucoom te behandelen?

Glaucoom is te behandelen, en hoe vroeger het wordt vastgesteld hoe eenvoudiger dat is. Wordt de diagnose laat gesteld, dan heeft het oog jarenlang onder een te hoge druk gestaan en is het minder weerbaar geworden. Zelfs als de oogdruk daarna daalt, kan de uitval van het gezichtsveld doorzetten en is het oog soms ook met maximale behandeling niet meer te behouden. Daarom is het bij deze aandoening zo belangrijk om de behandeling na een vroege diagnose trouw te volgen: de druppels regelmatig gebruiken en op controle komen.

Behandeling van glaucoom

Glaucoom wordt op drie manieren behandeld:

• Met medicijnen
• Met laser
• Met een operatie

Behandeling met medicijnen. Er zijn veel soorten oogdruppels die de oogdruk langs verschillende wegen verlagen. Er wordt begonnen met een middel. Is dat niet genoeg, dan komt er een tweede bij. Daalt de oogdruk nog steeds niet, dan volgt een derde middel of een andere behandeling.

Behandeling met laser. Laserbehandeling kan als eerste behandeling of naast druppels worden toegepast, en is ook een optie voor patiënten die onvoldoende op medicijnen reageren, voordat een operatie in beeld komt. Een niet te sterk verhoogde oogdruk kan ermee tot een normale waarde worden teruggebracht, en bij patiënten die moeite hebben met hun medicatie kan het aantal middelen veilig worden verminderd. Het effect houdt doorgaans 2 tot 3 jaar aan; daarna kan de oogdruk weer stijgen.

Operatie. Zijn alle mogelijkheden geprobeerd en blijft de oogdruk te hoog of gaat de uitval van het gezichtsveld door, dan is een operatie noodzakelijk. Een glaucoomoperatie gebeurt onder plaatselijke verdoving, behalve bij kinderen. Een jaarlijks oogonderzoek blijft nodig om de aandoening vroeg op te sporen.

Minimaal invasieve glaucoomchirurgie

Het doel van minimaal invasieve glaucoomchirurgie, een nieuwere behandeloptie, is schade aan de oogzenuw voorkomen of beperken. De meest uitgevoerde glaucoomoperatie is op dit moment trabeculectomie. Die ingreep verlaagt de oogdruk doeltreffend, maar geldt als een grote ingreep voor het oog en kan ongewenste complicaties geven.

De laatste jaren is een minimaal invasieve techniek ontwikkeld waarmee de oogdruk eveneens doeltreffend daalt en het aantal complicaties na de operatie aanzienlijk kleiner is.

De ingreep gebeurt onder plaatselijke verdoving en er worden geen hechtingen in het oog geplaatst. De behandeling duurt 20 tot 30 minuten. Het oog blijft een dag afgedekt met een verband; daarna kunt u het gewone leven weer oppakken. Gedurende een maand zijn herstellende oogdruppels nodig. Na de operatie kunnen veel patiënten de glaucoomdruppels helemaal laten staan; bij anderen neemt het aantal druppels af. De techniek kan op zichzelf worden uitgevoerd of worden gecombineerd met een staaroperatie.

Voor wie is deze operatie geschikt?

• Patiënten bij wie de oogdruk ondanks maximale medicatie niet tot een veilige waarde daalt.
• Patiënten die bijwerkingen krijgen van de druppels die ze gebruiken, bijvoorbeeld allergie.
• Patiënten die de druppels niet kunnen toedienen.

Wat kost de behandeling van glaucoom?

De prijs van een glaucoombehandeling hangt af van de onderliggende oorzaak, van het onderzoek en de metingen aan uw oog en van de ingreep die nodig blijkt. Het behandelplan dat onze oogarts na dat onderzoek opstelt, verschilt per persoon.

Bovenstaande informatie is bedoeld ter kennisgeving. Hebt u medische vragen of zorgen, maak dan een afspraak met onze oogartsen.