Wat is de maculatest?

Wat de maculatest is, willen mensen weten bij wie de gele vlek is aangetast. De macula, de gele vlek in het netvlies, kan met de jaren achteruitgaan, en dat heet maculadegeneratie. Het is een aandoening van het netvlies waarmee we in het midden scherp zien. Ze begint meestal na het vijftigste levensjaar en komt met de leeftijd vaker voor. Blijft ze onbehandeld, dan gaat het zicht verloren. Het oog bestaat uit veel lagen, elk met een eigen rol bij het zien. De gele vlek dankt haar naam aan haar kleur en maakt deel uit van het netvlies. De aandoening komt vooral op latere leeftijd voor, en de behandeling wordt op de patiënt afgestemd. De maculatest is de manier om die aandoening te beoordelen. Ze heet ook wel het amslerrooster. U kijkt daarbij naar de stip in het midden van een geruit vlak, waarna beoordeeld wordt of de lijnen golven of onderbroken zijn. Daarnaast worden een onderzoek van de oogbodem en een scan van het netvlies gedaan.

Klachten bij een aangetaste gele vlek

De klachten zijn talrijk. Omdat sommige ook bij andere oogaandoeningen voorkomen, hoort een oogarts uit te maken wat er aan de hand is. Het begint met minder scherp zien. Voorwerpen lijken scheef en rechte lijnen geknikt. Het beeld wordt donker. Soms verdwijnt het gevoel voor diepte. De aandoening tast het zien sterk aan en kan kleuren fletser doen lijken. Wie dat merkt, laat zich zo snel mogelijk uitgebreid onderzoeken door een oogarts. Dezelfde klachten horen namelijk ook bij staar en bij een netvliesscheur, en alleen een grondig onderzoek maakt duidelijk waar ze vandaan komen. De aandoening komt vooral voor boven de vijftig, en de omstandigheden waarin iemand leeft spelen mee. De kans is groter bij:

• Mensen van vijftig jaar en ouder
• Aandoeningen elders in het lichaam die het zien beïnvloeden
• Wie veel rookt en drinkt
• Erfelijke aanleg
• Mensen met een hoge bloeddruk

Gezond eten, bewegen en slechte gewoonten laten staan houdt u gezond. Wie zijn lichaam ontziet, verkleint de kans op maculadegeneratie en vergelijkbare aandoeningen. De leeftijd en de erfelijke aanleg die eraan ten grondslag liggen, zijn niet tegen te houden. De overige risicofactoren wel: een hoge bloeddruk kan onder controle worden gebracht, en slechte gewoonten kunt u laten. Draag daarnaast een zonnebril met een goed filter. Recht in het licht kijken of veel in de zon zijn veroorzaakt allerlei aandoeningen aan het oog.

De twee vormen

Maculadegeneratie bestaat in twee vormen: de droge en de natte. De droge vorm is goed voor ongeveer negentig procent van de gevallen, de natte voor ongeveer tien procent. Juist omdat de natte vorm het zien kan doen wegvallen, telt een vroege diagnose. Sla dus op geen enkele leeftijd een oogcontrole over. Bij de natte vorm gaat de aandoening sneller vooruit. Het zicht kan plots wegvallen en kleuren worden anders waargenomen. Mettertijd gaan de nieuwe bloedvaten in het netvlies en de gele vlek lekken, wat tot ernstige problemen leidt.

Diagnose en behandeling

De aanpak verschilt per patiënt en per vorm. Wat de behandeling het sterkst bepaalt, is een grondig onderzoek. Met druppels en aanvullende beeldvorming wordt het probleem snel gevonden, en daarna volgt het behandelplan. De diagnose begint met een onderzoek met druppels. Die worden op het hoornvlies aangebracht, waarna de pupil wijd wordt en de arts het hele netvlies goed kan bekijken. Daarmee is maculadegeneratie vast te stellen. Een van de behandelingen is de injectie met een anti-VEGF-middel. Daarbij wordt er een middel in het oog gespoten dat de ongeremde groei van bloedvaten achter in het oog afremt. Zo wordt voorkomen dat die vaten zwellen en gaan lekken. Voor de meeste patiënten is dat een geschikte aanpak om het verloop van de aandoening te vertragen. Daarnaast is er de maculatest zelf. Het amslerrooster verloopt zo:

• U zet uw gewone bril op of doet uw lenzen in.
• In een goed verlichte ruimte houdt u het testvel op 30 tot 40 cm van uw gezicht.
• U dekt één oog af met uw hand en kijkt met het andere naar de stip in het midden.
• U gaat na of u de vier hoeken van het rooster ziet en of de lijnen recht zijn of geknikt.
• Daarna doet u hetzelfde met het andere oog.

Omdat het zicht bij een gevorderde aandoening kan wegvallen, weegt een vroege diagnose bij de natte vorm het zwaarst.

• Er is geen behandeling die de droge vorm stopt; in het tussenstadium kan een supplement met vitaminen en mineralen volgens de AREDS-formule de achteruitgang wel vertragen.
• Bij de natte vorm worden injecties in het oog en fotodynamische therapie ingezet.

Bij fotodynamische therapie wordt er eerst via een ader een middel toegediend, waarna er met een zwakke laser wordt behandeld. Bij een injectie in het oog wordt het oog met druppels verdoofd, zodat de behandeling geen pijn doet. Volledig van de aandoening afkomen kan niet, maar het verloop is wel te vertragen. Afhankelijk van de vorm gebeurt dat met de passende behandeling, soms met een ingreep.