Wat is maculadegeneratie?

Wat maculadegeneratie is, vraagt bijna iedereen zich af die met een oogaandoening te maken krijgt. Het midden van het netvlies, het deel waarmee u scherp ziet, heet de macula. Raakt de bouw van dat gebied beschadigd, dan ontstaat maculadegeneratie. De aandoening staat ook bekend als de ziekte van de gele vlek. Ze hoort bij het ouder worden en kan tot verlies van zicht leiden. In het begin is ze moeilijk vast te stellen, in een later stadium is de diagnose eenvoudiger. De behandeling hangt af van de toestand van het oog. De gele vlek is een laagje zenuwweefsel ter grootte van ongeveer een linze, en juist daarmee ziet u scherp. In het netvlies achter in het oog zijn de zenuwcellen niet overal even dicht opeen gepakt. Het licht dat het oog binnenvalt, komt samen in dat midden: de macula. De macula wordt tegen te fel licht beschermd door gele pigmenten in het oog, zeaxanthine en luteïne. Omdat die pigmenten geel zijn, spreken we van de gele vlek. Het gebied beslaat maar vijf procent van het netvlies, maar is verantwoordelijk voor het scherpe zien in het midden. Klein dus, en tegelijk van groot belang. Omdat er in dat kleine gebied zoveel stofwisseling plaatsvindt, lukt het de macula op een bepaald moment niet meer om afvalstoffen op te ruimen. Daardoor raakt de voeding van de cellen in het netvlies verstoord. Zenuwcellen die niet meer gevoed worden, verliezen hun functie en gaan achteruit. Uit die beschadigde en afstervende cellen ontstaat de ziekte van de gele vlek.

De twee vormen van maculadegeneratie

Maculadegeneratie bestaat in twee vormen: de droge en de natte. De droge vorm komt het vaakst voor. Ze gaat heel traag vooruit en tast het zien in het begin nauwelijks aan; vaak duurt het bijna tien jaar voor u er iets van merkt. Doordat afvalstoffen in de gele vlek blijven liggen, vormen zich witgele stipjes die drusen heten. Naarmate er meer van die stipjes komen, raken de zenuwcellen beschadigd en gaat het zien langzaam achteruit. De natte vorm kan het zien juist plots doen wegvallen. De klachten die daarbij horen, doen geen pijn en worden daarom vaak pas bij de arts opgemerkt. Bij deze vorm groeien er, samen met de verstoorde voeding, nieuwe bloedvaten in de gele vlek. Die groei verloopt ongeremd, en de vaten gaan lekken en bloeden.

Bij wie komt maculadegeneratie voor?

Bij wie maculadegeneratie voorkomt en hoe ze ontstaat, wordt vaak opgezocht. Omdat de aandoening op oudere leeftijd begint, is de kans op jonge leeftijd heel klein. Naarmate we ouder worden, werkt het lichaam niet meer zoals vroeger en gaan sommige weefsels achteruit. De gele vlek is daar een van. De aandoening begint meestal na het vijftigste levensjaar en komt met de leeftijd vaker voor. De belangrijkste factoren die meespelen zijn:

• Veel blootstelling aan fel zonlicht
• Erfelijke aanleg
• Roken en alcoholgebruik

Klachten bij maculadegeneratie

De klachten van maculadegeneratie laten zich in het begin nauwelijks voelen. In de eerste fase is er weinig of niets aan de hand; later nemen de klachten toe. Voorwerpen die kleiner of groter lijken dan ze zijn en een vervormd beeld bij het kijken naar licht kunnen op de aandoening wijzen. De meest voorkomende klachten zijn:

• Rechte lijnen die vervormd of golvend lijken
• Wazig zien
• Het midden van het beeld wazig zien terwijl de randen scherp blijven
• Voorwerpen kleiner of groter zien dan ze zijn

In een gevorderd stadium is dat laatste het meest herkenbaar: wat in het midden van het beeld staat, wordt wazig, terwijl alles eromheen scherp blijft. Andere aandoeningen aan het oog kunnen op latere leeftijd meespelen. Ga bij de eerste klachten meteen naar een oogarts. Omdat de aandoening in het begin geen enkel teken geeft en pas later merkbaar wordt, is ze vroeg moeilijk op te sporen. Laat uw ogen daarom op latere leeftijd elk jaar nakijken, zodat een beginnende aandoening op tijd gevonden wordt. Blijven die controles uit, dan komt de diagnose laat en is de aandoening al ver gevorderd, met blijvend verlies van zicht als gevolg.

Diagnose en behandeling

De diagnose en de behandeling van maculadegeneratie zijn belangrijke stappen. Omdat de aandoening moeilijk te herkennen is, komt ze meestal bij een gewone controle aan het licht. Ze verloopt sluipend en geeft in het begin geen klachten, waardoor ze makkelijk over het hoofd wordt gezien. Laat uw ogen op latere leeftijd minstens één keer per jaar nakijken, ook als u niets merkt. Regelmatige controle is de sleutel tot een vroege diagnose en een tijdige behandeling. Bij een vermoeden van maculadegeneratie volgen er verschillende onderzoeken: een onderzoek met de spleetlamp, een gezichtsveldonderzoek en een meting van de gezichtsscherpte. Uit de gegevens die dat oplevert, volgt de diagnose. Soms wordt de pupil met druppels wijd gemaakt, zodat de achterzijde van het oog met speciaal licht zichtbaar wordt. Na onderzoek van het netvlies volgt een behandelplan dat bij uw situatie past. Hoe ver de aandoening gevorderd is en om welke vorm het gaat, bepaalt dat plan:

• Bij de natte vorm wordt de diagnose eerst met optische coherentietomografie (OCT) gesteld, zo nodig aangevuld met een fluorescentieangiografie, en bestaat de behandeling uit injecties in het oog. Die anti-VEGF-injecties remmen de ongeremde groei van de bloedvaten af.
• Er is geen behandeling die de droge vorm stopt; in het tussenstadium kunnen speciale supplementen met vitaminen en mineralen voor de macula (de AREDS-formule) de achteruitgang wel vertragen.

Wat u ook gebruikt, doe dat altijd na een uitgebreid onderzoek en op advies van uw arts.

Lees ook vanaf welke leeftijd u contactlenzen mag dragen.