Wat is een pachymetrie?

Het hoornvlies is de buitenste laag van het oog. Het beschermt het oog tegen invloeden van buitenaf en, belangrijker nog, het is de plek waar het binnenvallende licht voor het eerst gebroken wordt. Van de totale brekende kracht van het oog neemt het in zijn eentje ongeveer twee derde voor zijn rekening. De stevigheid en de dikte van dat fijne weefsel bepalen mee hoe scherp u ziet en of bepaalde ingrepen slagen. Maar wat is een pachymetrie precies? Dit is wat u over die meting moet weten. Het hoornvlies vooraan in het oog is de hoeksteen van ons zien. De gezondheid van dat heldere, gewelfde weefsel, doorzichtig als een horlogeglas, is nodig om scherp te zien. Een pachymetrie meet de dikte ervan tot op de micrometer, een miljoenste van een meter. Het lijkt een eenvoudige meting, maar ze levert gegevens op die behandelkeuzes sturen en die ingrepen veiliger maken.

Waarvoor dient een pachymetrie?

Een pachymetrie wijst de weg bij zowel de diagnose als de behandeling. De belangrijkste toepassingen zijn:

1. Het plannen van refractieve chirurgie (ooglaserbehandelingen): bij LASIK, PRK en SMILE, die bijziendheid, verziendheid en astigmatisme corrigeren, draait alles erom het hoornvlies zorgvuldig opnieuw te vormen, zodat het licht op het netvlies samenkomt. Daarbij wordt weefsel uit de middelste laag, het stroma, verdampt.

Hoe veilig die ingreep is, hangt af van de laag hoornvlies die achterblijft. Is het hoornvlies om te beginnen al dun, dan kan het restant na de behandeling te zwak zijn om de oogdruk te weerstaan. Dat kan leiden tot ectasie: het hoornvlies puilt dan gevaarlijk naar voren en het zien raakt blijvend verstoord. Een pachymetrie is dus onmisbaar om dat risico zo klein mogelijk te houden en om te bepalen wie een geschikte kandidaat is voor een laserbehandeling.

2. Diagnose en opvolging van glaucoom: glaucoom beschadigt de oogzenuw en leidt tot blijvend verlies van zicht. De belangrijkste maatstaf bij de diagnose is de oogdruk. Een gewone oogdrukmeting wordt echter beïnvloed door de weerstand van het hoornvlies, en een meting die niet klopt draagt een risico in zich. De dikte van het hoornvlies werkt daarbij als een ijkfactor. Bij een dik hoornvlies moet het toestel meer druk zetten, waardoor de oogdruk hoger uitvalt dan ze is; iemand met gezonde ogen krijgt dan ten onrechte de diagnose glaucoom. Een dun hoornvlies laat zich juist makkelijker indrukken, waardoor de oogdruk lager gemeten wordt dan ze is. Dat laatste is gevaarlijker, want dan wordt glaucoom bij iemand met een werkelijk hoge oogdruk over het hoofd gezien en begint de behandeling te laat.

Een pachymetrie corrigeert de gemeten oogdruk voor de dikte van het hoornvlies, zodat de arts de werkelijke waarde kan aflezen en de juiste keuze maakt. Een dun hoornvlies geldt bovendien op zichzelf als een risicofactor voor het verergeren van glaucoom.

3. Opvolging van hoornvliesaandoeningen: ook bij aandoeningen die de bouw van het hoornvlies aantasten, telt een pachymetrie mee:

• Keratoconus: bij deze aandoening wordt het hoornvlies steeds dunner en puilt het kegelvormig naar voren. Met de dikteprofielen uit een pachymetrie wordt het dunste punt opgespoord en wordt het verloop gevolgd.
• Endotheeldystrofie van Fuchs: hierbij sterven de cellen van de binnenste laag van het hoornvlies af. De pomp die het hoornvlies droog houdt, valt uit en er ontstaat vochtophoping. Door de toename in dikte te meten, wordt duidelijk hoe ernstig die vochtophoping is en of de behandeling aanslaat.
• Na een hoornvliestransplantatie: bij patiënten die een transplantaat kregen, gebeuren er regelmatig pachymetrieën om de toestand van dat weefsel te volgen en afstoting of vochtophoping op tijd te zien.

Met welk toestel gebeurt de meting?

Vandaag worden er in hoofdzaak twee technieken gebruikt, elk met hun voor- en nadelen:

• Ultrasone pachymeter: na een verdovende druppel raakt een klein toestel met een sonde het hoornvlies even aan en meet het met geluidsgolven. Deze methode geeft heel nauwkeurige uitslagen.
• Optische pachymeter: deze toestellen meten zonder het oog aan te raken, met technieken als een scheimpflugcamera of optische coherentietomografie (OCT). Dat gaat sneller en aangenamer, en het levert meteen een dikteprofiel van het hele hoornvlies op.

Welke methode gekozen wordt, hangt af van uw situatie en van de voorkeur van uw arts. Beide geven betrouwbare uitslagen.

Hoe leest u de uitslag?

Het hoornvlies van een volwassene is in het midden gemiddeld 540 tot 550 micrometer dik. Die waarde verschilt naar afkomst en van mens tot mens. De uitslag van een pachymetrie zegt op zichzelf weinig: ze hoort door een oogarts gelezen te worden naast de rest van het onderzoek, de oogdruk en uw klachten. Kort gezegd is een pachymetrie veel meer dan een getal. Ze bakent af binnen welke grenzen refractieve chirurgie veilig blijft, ze ijkt de diagnose van glaucoom en ze volgt het verloop van hoornvliesaandoeningen. Dankzij de techniek gaat die meting steeds sneller, aangenamer en vollediger, en juist daarop bouwt de hedendaagse oogheelkunde haar behandeling op maat.