Hoe ontstaat een scheur in het oog? Oorzaken van een netvliesscheur

Een scheur in het oog is meestal een scheur in het netvlies, de laag die de achterwand van het oog bekleedt (netvliesscheur). De meest voorkomende oorzaak is het glasvocht, de heldere gel die het oog vult: dit krimpt met de leeftijd en trekt aan het netvlies terwijl het loslaat. Sterke bijziendheid, een klap op het oog, netvliesscheuren in de familie en eerdere oogoperaties verhogen het risico.

Wat is een netvliesscheur?

Een netvliesscheur is een scheur in het lichtgevoelige netvlies die zonder behandeling kan uitgroeien tot een netvliesloslating. Een scheur kan op één of meer plaatsen ontstaan, meestal aan de buitenranden van het netvlies.

Sijpelt er vocht door de scheur onder het netvlies, dan kan het netvlies van zijn plaats loskomen; dit heet een netvliesloslating. Wordt een scheur ontdekt voordat er een loslating is ontstaan, dan kan deze met een laser worden dichtgemaakt; is er al een loslating, dan is een operatie nodig.

Hoe ontstaat een scheur in het oog?

De meest voorkomende oorzaak is het glasvocht dat met de leeftijd krimpt en bij het loslaten aan het netvlies trekt. Bij jonge mensen is het glasvocht een stevige, heldere gel. In de loop der jaren wordt het vloeibaarder, krimpt het en begint het los te komen van het netvlies.

Dit leeftijdsgebonden loslaten van het glasvocht heet een achterste glasvochtloslating. Het komt vooral na het 50e jaar vaker voor en geeft bij de meeste mensen geen problemen. Trekt het glasvocht echter aan een plek waar het stevig aan het netvlies vastzit, dan kan er een scheur ontstaan.

Een plotselinge toename van mouches volantes (zwevende vlekjes of draadjes) en lichtflitsen kunnen erop wijzen dat het glasvocht aan het netvlies begint te trekken.

Wat verhoogt het risico op een netvliesscheur?

De belangrijkste risicofactoren zijn leeftijd, sterke bijziendheid, een klap op het oog, netvliesscheuren in de familie en eerdere oogoperaties.

Risicofactor	Waarom het risico stijgt
Leeftijd	Het glasvocht krimpt met de jaren en kan bij het loslaten aan het netvlies trekken
Sterke bijziendheid	De oogbol is langer, waardoor het netvlies dunner is
Klap op het oog	Een plotselinge klap kan een scheur veroorzaken op zwakkere plekken van het netvlies
Netvliesscheur of -loslating in de familie	Verhoogt het risico
Eerdere oogoperatie (bijv. staaroperatie)	Na een ingreep in het oog kan het glasvocht eerder loslaten
Aangeboren dunne plekken in het netvlies	Zichtbaar bij onderzoek; zo nodig wordt een preventieve laserbehandeling overwogen
Eerdere netvliesscheur in één oog	Het risico op een nieuwe scheur in hetzelfde of het andere oog kan hoger zijn

Sterke bijziendheid

Bij sterke bijziendheid is de oogbol langer dan normaal, en daardoor is het netvlies dunner. Een dunner netvlies scheurt gemakkelijker wanneer het glasvocht eraan trekt. Van sterke bijziendheid spreekt men meestal vanaf -6 of meer; maar ook bij een lagere sterkte kan het risico iets hoger zijn dan normaal. Bent u sterk bijziend, dan worden regelmatige netvliescontroles aanbevolen.

Klap op het oog

Een klap tijdens het sporten of een onverwacht ongeluk verandert in één keer de vorm van de oogbol en de druk in het oog. Die plotselinge verandering kan op zwakkere plekken van het netvlies een scheur veroorzaken. Ook klappen bij contactsporten zoals boksen, voetbal en basketbal brengen dit risico met zich mee.

Netvliesscheuren in de familie

Netvliesscheuren of netvliesloslating in de familie verhogen het risico. In dat geval wordt regelmatig oogonderzoek aanbevolen.

Eerdere oogoperatie en eerdere scheur

Na een ingreep in het oog, zoals een staaroperatie, kan het risico op een netvliesscheur toenemen. Dat risico is klein, maar merkt u na de operatie vlekjes of lichtflitsen op, laat het dan uw arts weten. Wie al eens een netvliesscheur in één oog heeft gehad, heeft bovendien meer kans op een nieuwe scheur in hetzelfde of het andere oog.

Diabetes en andere oogaandoeningen

Bij gevorderde diabetische retinopathie kunnen nieuw gevormde bloedvaten en littekenweefsel aan het netvlies trekken en een loslating veroorzaken. Ook sommige degeneratieve netvliesaandoeningen kunnen het netvlies verzwakken en het risico op een scheur verhogen.

Langdurige ontsteking in het oog (uveïtis) kan de structuur van het glasvocht veranderen en de trekkracht vergroten op plekken waar het glasvocht aan het netvlies vastzit. Bij sommige mensen kan dat het risico op een netvliesscheur verhogen.

Aangeboren dunne plekken in het netvlies

Sommige mensen hebben van nature dunne, zwakkere plekken aan de rand van het netvlies. Die kunnen al bij een lichte trek van het glasvocht scheuren. Bij onderzoek met verwijde pupillen zijn ze te zien; uw arts kan controle of zo nodig een preventieve laserbehandeling adviseren. Meer hierover leest u in ons artikel over netvliesverdunning.

Wat zijn de klachten bij een netvliesscheur?

Een netvliesscheur kan soms zonder klachten ontstaan, maar geeft vaak alarmsignalen zoals een plotselinge toename van vlekjes en lichtflitsen.

• Plotseling veel meer zwevende vlekjes of draadjes
• Lichtflitsen die beginnen of vaker voorkomen
• Een schaduw in een deel van uw gezichtsveld
• Plotseling wazig zien
• Verduistering, alsof er een gordijn voor uw zicht schuift

Meer details vindt u in ons artikel over de klachten bij een netvliesscheur.

Wanneer moet u direct naar de oogarts?

Ziet u plotseling veel nieuwe vlekjes, beginnen of nemen lichtflitsen toe, of valt er een schaduw als een gordijn over een deel van uw zicht, ga dan dezelfde dag nog naar een oogarts. Deze klachten betekenen niet altijd een scheur, maar een scheur die wordt ontdekt voordat er een loslating is ontstaan, is makkelijker te behandelen.

Hoe wordt een netvliesscheur vastgesteld?

Een netvliesscheur wordt vastgesteld met een netvliesonderzoek nadat uw pupillen met druppels zijn verwijd. Is er een bloeding in het oog en is het netvlies niet goed te zien, dan kan uw arts daarnaast een echo van het oog laten maken.

Bent u sterk bijziend, komt netvliesziekte in uw familie voor of heeft u een oogoperatie gehad, dan kan uw oogarts uw netvlies met verwijde pupillen controleren. Een beschermende bril bij contactsporten verkleint het risico op letsel.

Hoe wordt een netvliesscheur behandeld?

Wordt een netvliesscheur ontdekt voordat er een loslating is ontstaan, dan kan deze met een laser worden dichtgemaakt. De laser maakt kleine littekenpuntjes rond de scheur; bij het genezen hechten die het netvlies vast aan het onderliggende weefsel en voorkomen ze dat de scheur groter wordt. De behandeling gebeurt meestal met verdovende oogdruppels en zonder opname.

Is een laserbehandeling niet mogelijk, bijvoorbeeld door de plaats van de scheur of een bloeding in het oog, dan kan een vriesbehandeling van buitenaf (cryotherapie) worden gebruikt. Een onbehandelde scheur kan uitgroeien tot een netvliesloslating; is er al een loslating, dan is een operatie nodig.

Hoeveel zicht er na een operatie voor netvliesloslating terugkomt, hangt af van hoe uitgebreid de loslating is en of de macula, het centrum van scherp zien, is aangetast. Welke behandeling bij u past, beslist uw arts na het onderzoek; de mogelijkheden vindt u op onze pagina over netvliesbehandelingen.