Göz Beni Nedir

Gözde fark edilen kahverengi bir leke çoğu zaman göz beni nedir ve zararlı mıdır gibi soruları beraberinde getirir. Tıbbi adıyla nevüs olarak bilinen göz beni, gözün farklı bölümlerinde görülebilen ve büyük çoğunlukla iyi huylu olan pigmentli bir oluşumdur. Cildimizdeki benlere oldukça benzer. Göz benleri, göze, cilde ve saça rengini veren melanin pigmentini üreten melanosit adlı hücrelerden oluşur. Bu hücreler normalde dokular içinde dağınık halde bulunur. Bazı kişilerde belirli bir bölgede kümelenerek ben şeklinde bir leke meydana getirir. Göz benleri yerleştikleri bölgeye göre farklı isimler alır:

• Konjonktiva nevüsü: Gözün beyaz kısmını örten ince zar üzerinde bulunur ve aynada fark edilebilir. En sık görülen göz beni türüdür.
• İris nevüsü: Gözün renkli kısmı olan iris üzerinde koyu renkli bir nokta ya da leke şeklinde görülür.
• Koroid nevüsü: Gözün iç kısmında, retinanın altındaki damar tabakasında yer alır. Dışarıdan görülmez; genellikle göz dibi muayenesinde tesadüfen fark edilir.

Bunların yanı sıra göz kapağı derisinde de benler görülebilir. Göz benlerinin çoğu hiçbir sorun yaratmaz; ancak nadiren değişim gösterebildikleri için bir göz doktoru tarafından değerlendirilmeleri ve takip edilmeleri önemlidir.

Göz Beni Nedenleri

Göz beni nedenleri tam olarak bilinmemekle birlikte, melanosit hücrelerinin bir bölgede kümelenmesiyle ortaya çıktığı kabul edilir. Göz benlerinin önemli bir kısmı doğuştan vardır ya da çocukluk ve ergenlik döneminde belirginleşir. Göz beni oluşumunda rol oynayabileceği düşünülen etkenler şunlardır:

• Genetik yatkınlık: Ailede ya da kişinin kendisinde çok sayıda ben bulunması göz beni görülme olasılığıyla ilişkili olabilir.
• Güneş ışığı (UV) etkisi: Uzun süreli ve korunmasız güneş ışığına maruz kalmanın pigmentli oluşumlarda rol oynayabileceği düşünülmektedir.
• Hormonal dönemler: Ergenlik ve gebelik gibi dönemlerde mevcut benler koyulaşabilir veya daha belirgin hale gelebilir.

Göz beni bir enfeksiyon değildir. Virüs, bakteri ya da mantar gibi mikroplar göz benine neden olmaz ve göz beni bulaşıcı değildir.

Göz Beni Belirtileri

Göz beni belirtileri çoğu zaman yoktur. Göz benleri genellikle ağrı, kaşıntı, kızarıklık ya da görme kaybı gibi şikayetlere yol açmaz. Konjonktiva ve iris benleri çoğunlukla kişinin aynada fark etmesi ya da çevresindekilerin görmesiyle, koroid benleri ise rutin göz muayenesi sırasında tesadüfen fark edilir. Konjonktiva benleri kahverengi, açık kahverengi ya da bazen neredeyse renksiz görünebilir; içlerinde küçük kistik yapılar bulunabilir. Gözde kızarıklık, sulanma veya yanma gibi şikayetler varsa bunlar genellikle bene değil, eşlik eden başka bir göz sorununa bağlıdır ve ayrıca değerlendirilmelidir.

Göz Beninin Takibi Neden Önemlidir?

Göz benlerinin büyük çoğunluğu ömür boyu iyi huylu kalır. Ancak çok nadiren bir göz beni, göz melanomu adı verilen kötü huylu bir tümöre dönüşebilir. Bu nedenle göz beni olan kişilerin düzenli göz kontrollerini aksatmaması önerilir. Aşağıdaki değişiklikler dikkat gerektiren uyarı işaretleri arasında yer alır:

• Benin büyümesi ya da kabarıklaşması
• Renginde koyulaşma, açılma ya da düzensiz renk dağılımı
• Şeklinde veya sınırlarında değişiklik
• Benin üzerinde ya da çevresinde yeni damarların belirmesi
• Görmede bulanıklık veya değişiklik
• Gözde ışık çakmaları ya da uçuşan cisimler görülmesi

Bu değişikliklerin erken fark edilebilmesi için göz doktoru benin ilk muayenedeki görünümünü fotoğraflarla kayıt altına alır. Sonraki kontrollerde yeni görüntüler bu kayıtlarla karşılaştırılır. Kontrol aralığı, benin yerine ve özelliklerine göre doktor tarafından belirlenir.

Göz Beni Tanısı

Göz beni tanısı göz doktorunun muayenesiyle konur. Gözün ön kısmındaki konjonktiva ve iris benleri, biyomikroskop adı verilen yarıklı lamba ile ayrıntılı olarak incelenir. Gözün iç kısmındaki koroid benlerini görebilmek için göz bebeği damla ile büyütülerek göz dibi muayenesi yapılır. Muayene sırasında ve takipte şu yöntemlerden yararlanılabilir:

• Fotoğraflama: Ön segment ya da göz dibi fotoğrafları, benin boyut ve renginin zaman içinde karşılaştırılmasını sağlar.
• Optik koherens tomografi (OCT): Özellikle koroid benlerinde benin üzerindeki retina tabakasını ve bende sıvı birikimi olup olmadığını gösterir.
• Göz ultrasonu: Koroid benlerinin kalınlığını ölçmek ve takip etmek için kullanılabilir.

Muayenede şüpheli bir bulgu saptanması durumunda ileri inceleme gerekebilir. Cerrahi olarak alınan benlerde kesin tanı, dokunun patolojik incelemesiyle konur. Göz muayenesinde kullanılan testler hakkında daha fazla bilgi için Göz Muayenesinde Hangi Testler Yapılır? yazımıza göz atabilirsiniz.

Göz Beni Tedavisi

Göz beni tedavisi çoğu zaman gerekmez. Değişim göstermeyen, iyi huylu görünümdeki göz benleri için önerilen yaklaşım, düzenli aralıklarla muayene ve fotoğraflı takiptir. Konjonktiva benleri bazı durumlarda cerrahi olarak alınabilir:

• Takip sırasında büyüme, renk ya da şekil değişikliği gibi şüpheli bir bulgu saptanması
• Benin kişiyi estetik açıdan rahatsız etmesi
• Benin tahriş ya da rahatsızlık yaratması

Bu işlemde ben, çevresindeki sağlıklı dokudan küçük bir pay bırakılarak konjonktivadan çıkarılır ve alınan doku patolojik incelemeye gönderilir. Benin yerine ve büyüklüğüne göre işlemin kapsamı ve uygun yöntem göz doktoru tarafından belirlenir. İris ve koroid benleri gözün iç yapılarında yer aldığı için genellikle alınmaz; muayene, fotoğraf, OCT ve gerektiğinde ultrason ile takip edilir. Takipte kötü huylu değişimden şüphelenilen durumlarda kişi ileri değerlendirme ve tedavi için yönlendirilir. Göz beni bir enfeksiyon olmadığı için göz damlaları, antibiyotikler ya da başka ilaçlar göz benini yok etmez. Gözde bene eşlik eden kızarıklık ya da tahriş varsa doktor bu şikayetler için ayrıca tedavi önerebilir.

Ne Zaman Göz Doktoruna Başvurulmalı?

Gözünüzde daha önce fark etmediğiniz bir ben ya da leke gördüğünüzde bir göz doktoruna muayene olmanız önerilir. Daha önceden bilinen bir göz beninde büyüme, renk ya da şekil değişikliği, üzerinde damarlanma fark ederseniz veya görmenizde bulanıklık, ışık çakmaları ya da uçuşan cisimler gibi yeni şikayetler başlarsa kontrol randevunuzu beklemeden göz doktoruna başvurmanız uygun olur. Güneşli ortamlarda UV korumalı güneş gözlüğü kullanmak göz sağlığını korumaya yardımcı olur. Göz beni olan kişilerin ise doktorlarının önerdiği aralıklarla kontrollerini sürdürmeleri önemlidir.